Controleerbaarheid

AI zonder controleerbaarheid is output op grote schaal. AI met controleerbaarheid is snelheid. Controleerbaarheid is het mechanisme waarmee je veilig kunt paralleliseren, selecteren en automatiseren: definition-of-done, scorecards, checks, meetpunten, stoplichten. Wie controleerbaarheid goed ontwerpt, kan sneller werken zonder kwaliteit te verliezen — en kan daarna pas schaal bouwen.

"Controleerbaarheid" is geen compliance-laag

Veel organisaties horen "verificatie" en denken aan risico, audit, compliance. Dat is te smal.

Controleerbaarheid is een productie-principe:

• Het maakt snelheid mogelijk.
• Het maakt delegatie mogelijk.
• Het maakt herhaling mogelijk.
• Het maakt verbetering mogelijk.

Drie niveaus van controleerbaarheid

1. Menselijke check (review)
2. Semi-automatische check (rubric + mens alleen bij twijfel)
3. Automatische check (regels/metingen)

Een bedrijf hoeft niet meteen naar niveau 3. Maar als je nooit naar 2 of 3 beweegt, blijft het lineair.

Wat dit betekent in de 3 universele processen

1) Vraag — Offerte — Opdracht

Controleerbaarheid = scorecard voor een "goede offerte".

• Marge minimaal X
• Scope compleet (geen "gaten")
• Voorwaarden kloppen
• Levertijd realistisch (matcht capaciteit)
• Risico's benoemd + afgedekt
• Passend bij segment (niet over-engineeren)

Waarom dit snelheid geeft: je kunt veel varianten genereren en snel selecteren.

2) Opdracht — Planning — Uitvoering — Oplevering

Controleerbaarheid = meetpunten + kwaliteitsdrempels.

• OTIF (on time in full)
• Doorlooptijd (per stap)
• First-time-right / herwerk
• Faalkosten
• QC-checks (pass/fail)

Waarom dit snelheid geeft: je kunt eerder ingrijpen, en je kunt planning verbeteren op basis van echte feedback.

3) Oplevering — Factuur — Geld

Controleerbaarheid = "klopt dit?" checks.

• Contract vs levering vs uren match
• Afwijkingsregels (wanneer escaleren)
• Dispute-rate en redenen
• DSO per segment
• "First time right billing"

Waarom dit snelheid geeft: je voorkomt correcties achteraf en krijgt sneller cash.

Diagnose: 10 vragen

1. Kunnen we in 60 seconden uitleggen wat "goed" is voor dit proces?
2. Bestaat er een scorecard (desnoods simpel)?
3. Is "goed" meetbaar, of vooral discussietaal?
4. Weten we welke fouten het meeste kosten?
5. Hebben we stoplichten voor uitzonderingen?
6. Is er een "twijfelpad" (wanneer mens erin komt)?
7. Meten we doorlooptijd per stap, of alleen eindresultaat?
8. Kunnen we kwaliteit koppelen aan klantuitkomst (win/loss, klacht, dispute)?
9. Worden verbeteringen teruggevoerd in procesregels?
10. Kunnen nieuwe mensen dit proces uitvoeren zonder 6 maanden schaduw-leren?

Valkuilen

• Te veel regels te vroeg: je verstikt snelheid. Start met 5–10 checks die 80% dekken.
• Vage criteria: "klantvriendelijk", "goed verhaal" — dat is geen controleerbaarheid.
• Geen feedback-routing: je meet wel, maar verbetert niets.